شناسایی عوامل مؤثر فرهنگی بر مدیریت بقاع متبرکه
هدف این پژوهش شناسایی عوامل فرهنگی موثر بر مدیریت کارآمد بقاع متبرکه بود. بدین منظور مؤلفه‌های ارزش‌ها، هنجارها، اداب و رسوم، هنر و میراث فرهنگی، باورها و مذهب مورد مطالعه قرار گرفت. این تحقیق به روش توصیفی پیمایشی عوامل فرهنگی در ابعاد (ارزش‌ها، هنجار‌ها، هنر...
 
دفعات مشاهده: 2732 •
شناسایی عوامل مؤثر فرهنگی بر مدیریت بقاع متبرکه
مهدی اثنی عشران[1]
چکیده
هدف این پژوهش شناسایی
عوامل فرهنگی موثر بر مدیریت کارآمد بقاع متبرکه بود. بدین منظور مؤلفه‌های ارزش‌ها،
هنجارها، اداب و رسوم، هنر و میراث فرهنگی، باورها و مذهب مورد مطالعه قرار گرفت.
این تحقیق به روش توصیفی پیمایشی عوامل فرهنگی در ابعاد (ارزش‌ها، هنجار‌ها، هنر و
میراث فرهنگی، باورها و مذهب) مورد بررسی قرار داد. نمونه آماری پژوهش 150 نفر از
مدیران اوقاف، متولیان بقاع و امامزادگان شهر اصفهان بود. ابزار جمع آوری اطلاعات
پرسشنامه محقق ساخته بود. در این پژوهش جهت اطمینان از ابزار تحقیق روایی محتوایی
با نظر اساتید و متخصصان فرهنگی انجام شد و به منظور برآورد پایایی از فرمول آلفای
کرونباخ استفاده و ضریب پایایی 85/0 محاسبه گردید. تجزیه و تحلیل حاصل از این پژوهش
با استفاده از نرم افزار آماری spssدر دو سطح توصیفی و
استنباطی انجام شد. در بخش آمار توصیفی مشخصه‌های آماری مانند: فراوانی، درصد،
میانگین، انحراف معیار و در بخش آمار استنباطی آزمون tتک متغیره، آزمون فریدمن، تحلیل واریانس استفاده شد. نتایج نشان داد که ارزش‌ها
با میانگین 49/20، و مذهب با میانگین 53/19 بیشترین تأثیر و هنجارها با میانگین
18/13 و آداب و رسوم با میانگین 98/12 کمترین تأثیر را داشتند و باورها با میانگین
89/16 و هنر و میراث فرهنگی با میانگین 93/17 در حد متوسط تأثیر قرار داشتند. بر
حسب عوامل دموگرافیک نتایج پژوهش حاکی از آن است که بین نمرات مؤلفه‌های فرهنگی بر
حسب سن تفاوت معناداری وجود ندارد. ولی بر حسب تحصیلات وجنس تفاوت معناداری وجود
دارد.
کلیدواژه‌ها: عناصر فرهنگی، ارزش،
هنجار، مذهب، آداب و رسوم، هنر، مدیریت کارآمد، بقاع متبرکه.
مقدمه
یکی از مؤثّرترین‌ عواملِ ماندگاری یک
تمدّن فرهنگ آن است. تمدّن بزرگ اسلامی نیز برای استمرار خود از این عنصر با تمام
ظرفیت‌های آن بهره برده است. در این میان بِقاع متبرّکه امام‌زادگان به مثابه یک
پایگاه فرهنگی مستحکم و اطمینان‌بخش همواره بخشی از این ظرفیت‌های فرهنگی اسلام
بخصوص اسلام شیعی بوده‌اند. (حبیبی
سی‌سرا، 1392)
اساسا یک فرهنگ و شکل پیچیده و
پیشرفته‌تر آن یعنی تمدّن دارای چند رکن اصلی‌ است که عبارتند از: «علم، نظم، امنیّت،
وحدت و تعاون. به اعتراف بسیاری از اندیشمندان، انبیاء و ادیان از اصلی‌ترین پایه‌گذاران
شکل‌گیری این عواملِ فرهنگ‌ساز بوده‌اند». (حجازی 1349: 25) با این بیان امام‌زادگان که
در راستای کارکرد انبیاء ولو در مقیاسی کوچکتر تعریف می‌شود، عاملی برای ایجاد این
ارکان است. علاوه بر این نباید نقش امام‌زادگان را در شکل‌دهی به شاخصه‌های فرهنگی
اسلام را نادیده انگاشت. در سیره عملی امام‌زادگان می‌توان به این شاخصه‌های فرهنگ‌ساز
اشاره کرد؛ مهاجرت برای تبلیغ دین، صبر و ایستادگی در راه تحقق آرمان، ایثار و
گذشت از جان و مال در راه تحقق هدف، گرایش به تکلیف محوری با نگاه به نتیجه، ترویج
دانشِ دینی و غیره، که هریک از این‌ها علاوه بر اینکه تأیید و تأکید می‌کنند که
فرهنگِ اسلام یک فرهنگِ ارزش محور است، در شکل‌گیری و استمرار فرهنگ‌دینی نیز نقش
بسزایی داشته‌اند.(حبیبی سی‌سرا، 1392)در عرف‌ تشیع‌ مراد از امامزاده‌، فرزندان‌ یا فرزندزادگان‌ ائمه‌
اطهار: است‌ و اصطلاحاً به‌ مدفن‌ و مزار
متبرک‌ آنان‌ اطلاق‌ می‌گردد. از آنجا که کارکرد امامزادگان متنوع و متعدد می‌باشد
و شامل کارکردهای مذهبی، تاریخی، هنری، روانشناسی، سیاسی، اقتصادی، اجتماعی و
فرهنگی است. (اصغری، 1392) همچنین اعتبار امام‌زاده‌ها در ایران به طوریکه وجودشان
در بسیاری از موارد دلایل عمده تأسیس اولیه یا توسعه بعدی شهرها به شمار می‌آمدند.
اینکه امامزادگان زائران خود را از شهر، پسکرانه‌ها یا شهر‌های مجاور پذیرا هستند
و توریسم مذهبی را رونق می‌دهند. (کاستا،[2] 1996) گردشگری مذهبی امروزه یک انگیزه
مشترک برای سفر به حساب می‌آید. این نوع ابنیه از نظر تاریخی، هنری، مذهبی و
اجتماعی در معماری اسلامی ایران نقش اساسی داشته‌اند و در هر منطقه با توجه به شکل
و عملکرد بنا، با اسامی گوناگونی چون قبه، مزار، مشهد، مقبره، مدفن، روضه، مقام،
بقعه، آستانه، گنبد و امامزاده خوانده می‌شوند؛ "این بناها را به منظور گرامی
داشت یاد و خاطره ی شخص متوفی که اغلب از فرزندان و نوادگان ائمه: و بزرگان دینی، ادبی و علمی بوده-است،
در محل دفن وی می‌ساختند." (هلین براند، 1386: 317)
داشتن ارتباط با انسان‌های بزرگ و اسوه، یکی از
بهترین راه‌ها و شیوه‌های تربیتی به شمار می‌رود. از سوی دیگر، تأثیر معنوی و
اِشراف ارواح بزرگ بر دیگران نیز قابل انکار نیست. انبیا و اولیای الهی، بهترین
الگوهایی هستند که انسان‌ها می‌توانند از ارتباط با آنان، در مسیر رشد و تکامل
خود، بهره برند. این ارتباط، در قالب «زیارت» مطرح شده است. استقبال انسان‌ها از
اماکن زیارتی در تمامی ادیان آسمانی و بشری و نیز اشتیاق مسلمانان به زیارت اماکن
و مزارات مقدّس، بر کسی پوشیده نیست. برای نمونه، تنها از میان ایرانیان، سالانه
میلیون‌ها زائر به مکان‌های زیارتی سفر می‌کنند و بهره معنوی می‌گیرند. از آنجا که
زیارتگاه‌ها بزرگترین پایگاه تبلور آموزه‌های دینی و آسمانی است، نقش اساسی و
عظیمی در تأمین راهبردی بنیادی در حرکت تاریخ بشر داشته، دارند و خواهند داشت.
مکان‌های زیارتی مهمترین پایگاه ترسیم و تنظیم حرکت تاریخ در آینده بشریت است و به
عنوان مرکز ثقل و کانون اصلی تحولات جهانی و مدیریت فرهنگی بشریت، ظرفیت‌ها و
قابلیت‌های خود را آشکار خواهد ساخت. (موسوی و نیلی، 1392) دورکهایم قویاً این واقعیت
را مورد تأکید قرار می‌دهد که ادیان هرگز فقط یک موضوع اعتقادی نیستند. همه ادیان متضمن
اعمال تشریفاتی و شعایری منظمی هستند که در آن گروهی از مومنان گرد هم می‌آیند. در
مراسم تشریفاتی جمعی، حس همبستگی گروهی تأیید و تقویت می‌شود. تشریفات افراد را از
امور مربوط به زندگی اجتماعی نامقدس دور کرده به قلمرویی متعالی وارد می‌کند، که در
آن اعضای گروه خود را در ارتباط با نیروهای عالی تر احساس می‌کنند. (توسلی، 1380)
علاوه بر نقش شاخص‌سازی امام‌زادگان در امر فرهنگ این مراکز باید در مقام عمل نیز
در کانون توجّهات مردم قرار گیرند؛ به گونه‌ای که بتوانند طیف وسیعی از نیازهای
فرهنگی جامعه را تحت پوشش قرار داده و مدیریت کنند؛ تنها در این صورت است که این
بقاع متبرّک به جایگاه واقعی خود دست‌یافته و می‌توانند به‌مثابه یک قطب فرهنگی
عمل کنند. بی‌تردید نیازهای فرهنگی به لحاظ گونه‌شناسی و نیز حساسیت از تنوع
بالایی برخوردارند که پاسخ به آن‌ها نیازمند مدیریت هوشمند، دقیق و هنرمندانه است.

امامزادگان می‌توانند با حفظ
کارکردهای فرهنگی خود حافظ، تولید کننده و گسترش دهنده ارزش و هنجارهای فرهنگی
اسلامی شده و ضمن احیای آداب و رسوم و نگهداری از اماکن تاریخی و فرهنگی به سبب
معماری بی‌نظیر خود باعث افزایش گردشگر مذهبی می‌گردد. همچنین زیارت امامزادگان
نقش مهم و تعیین کننده ای در سلامت روانی افراد و بازسازی معنوی آنان دارد. بقاع
متبرکه وامامزادگان مصداق بارز آثار فرهنگی و تاریخی هستند که خود نیز دارای آثار
فرهنگی متعدد می‌باشند لذا ضمن حفظ و نگهداشت ابنیه این بقاع به عنوان اثر فرهنگی
باید در جهت تقویت آثار فرهنگی آن نیز کوشید.
با توجه به این که امامزادگان و بقاع متبرکه از
مهمترین مکان‌های فرهنگی محسوب می‌گردند لذا با مدیریت صحیح فرهنگی آنان که لازمه
آن شناسایی عوامل موثر فرهنگی می‌باشد که بر مدیریت کارآمد بقاع متبرکه تأثیر
گذارند. میتوان به عملکرد و کارکردهای امامزادگان و بقاع مسیری صحیح و پررونق‌تر
بخشید. علاوه بر نقش شاخص‌سازی امام‌زادگان در امر فرهنگ این مراکز باید در مقام
عمل نیز در کانون توجّهات مردم قرار گیرند؛ به گونه‌ای که بتوانند طیف وسیعی از نیازهای
فرهنگی جامعه را تحت پوشش قرار داده و مدیریت کنند؛ تنها در اینصورت است که این
بقاع متبرّک به جایگاه واقعی خود دست‌یافته و می‌توانند به‌مثابه یک قطب فرهنگی
عمل کنند. با توجه به جایگاه بقاع متبرکه در میان مردم و نفوذ اعتقادی بالای
امامزادگان در روح و اندیشه همگان مدیریت صحیح و کار آمد نقشی اساسی در تحقق اهداف
والای فرهنگی و اجتماعی و سیاسی در جامعه دارد.
مبانی نظری پیشینه
پژوهش
جلیلیان (1392) در بررسی وتبیین بقاع متبرکه استان
ایلام ونقش فرهنگی - اجتماعی آن‌ها نشان دادکه بقاع متبرکه تأثیرات فرهنگی و اجتماعی
عمیقی بر فرهنگ عمومی مردم داشته و نقش بسزایی در تعالی معنویات مردم دارد. مردم شیعه
مذهب بر این اساس نذورات خود را به صندوق امام‌زادگان اهدا نموده و از وقف اموال خود
به بارگاه مقدس اماکن مذهبی استقبال می‌نمایند و برای دفن اموات خود در جوار این بقاع
از یکدیگر سبقت می‌گیرند، به طوری که صدها شهید گلگون کفن جنگ تحمیلی در کنار اماکن
مذهبی استان آرمیده‌اند. مردم همچنین اعتقاد و باور خاصی به این بقاع متبرکه داشته
و در زمان گرفتاری‌ها و مشکلات و حل و فصل اختلافات قومی و قبیله ای به بارگاه آنان
رجوع می‌کنند و در بعضی موارد نیز شورای حل اختلاف آن منطقه در گوشه ای از صحن امامزاده
فعالیت می‌نماید.
کشتی آرا و همکاران (1392) با بیان کارکردهای فرهنگی
و اقتصادی موقوفات امامزادگان عنوان نمود که امامزادگان به عنوان منابع نور و رحمت
الهی موهبتی هستند که توسل به آن‌ها و امید به شفاعتشان، موجبات نجات انسان‌ها را فراهم
می‌کند. زیرا آنان کسانی بودند که در مسیر تاریخ، با اقدامات خود نقش اساسی در ترویج
فرهنگ اسلامی و نشر معارف دینی کرده‌اند. همین امر سبب شده است تا باورمندی مردم معتقد
تا به امروز هم به این عزیزان پابرجا باشد و مردم برای کسب ثواب درحد توانایی خود اموالی
را وقف کنند. آگاهی و درایت در چگونگی هزینه کردن درآمدهای حاصل از موقوفات می‌تواند
تأثیر بسزایی در هر چه بهتر عمل کردن نهاد وقف داشته باشد. اختصاص وقف به مشاهد شریفه
به ویژه مرقد امامان معصوم و امامزادگان در گسترش تشیع نیز بی‌تأثیر نخواهد بود. زیرا
با قوی تر شدن بنیان اقتصادی آنان، توانایشان در جهت تبلیغ و اشاعه فرهنگ تشیع از طریق
برگزاری مراسم مذهبی، افزون خواهد شد. گره بسیاری از موانع و مشکلات اجتماعی که ریشه
در اقتصاد جامعه دارند همچنین بسیاری از معضلات فرهنگی، با همکاری و همیاری همه جانبه
مردم به نهاد وقف، سازمان اوقاف و امور خیریه و یا به طور مستقیم به مقابر متبرکه امامزادگان
باز می‌گردد که در طی این جستار به گوشه ای از تاریخ و اهداف اقتصادی و فرهنگی وقف
اشاره گردید.
همچنین شریفی و همکاران (1392) در بیان تأثیر امامزادگان
در آداب و رسوم مردم نشان داد که مردم برای رسیدن به حاجات خود نذوراتی برای امامزاده
قرار می‌دادند و او را منجی خود می‌دانند و از او طلب شفای مریضان و شفاعت در پیشگاه
ائمه را داشتند. مردگان خود را به امید آمرزش در آنجا مدفون می‌کردند و امواتی را که
قرار بود به عتبات فرستاده شود را در آنجا نگه می‌داشتند. کسانی بودند که نوری را گرد
امامزاده دیده بودند و اشیای امامزاده حتی درخت روبروی آن را مقدس می‌پنداشتند. این
مطالب این نکته را می‌رساند که وجود امامزاده در زندگی اجتماعی مردم از جنبه‌های معنوی
و مادی تأثیر بسزایی داشته است.
محمدپور (1381) در پایان نامه خود با عنوان
اثرات روانی - اجتماعی زیارتگاه‌ها بر روی زوار (امازاده صالح، امامزاده قاسم،
امامزاده حضرت عبدالعظیم) ، نشان داد که زیارتگاه‌ها زیارتگاه‌ها محلی برای حضور و
گردهمایی‌های حتی تفریحی است و محیطی برای آرامش خاطر و جایگاه پخش نذورات و
درنتیجه اعمال حسنه برای افراد می‌باشد.
نذر کردن یکی از اعتقادات دینی مردم است و افراد
بر اساس فرهنگ خاص خود نذر می‌کنند. شخص با نذر کردن، خود را ملزم و متعهد به کاری
می‌کند که در اصل، تکلیف و الزامی در برابر آن نداشته است ولی همین که نذر کرد بر وی
لازم می‌شود بر اساس آن عمل کند و تعهد خویش را به شکل وفا به مفاد نذر نشان دهد. نذر
کردن به امامزاده‌ها نیز یکی از نذرهایی است که در بین مردم اجتماع رایج است. مردم
بر این گمانند که با نذرهای مختلف و توسل جستن به امامزاده به حاجات خود می‌رسند؛
معمولاً نذرهایی که در امامزاده مرسوم است، پختن آش رشته، آش شله زرد و بیشتر نوعی
آش به نام «کاچی» است. افرادی نیزکه از تمکن مالی برخوردارند، لوازم مورد نیاز امامزاده
مانند فرش و قرآن را نذر می‌کنند. در گذشته نذرهایی مانند پختن آش کمتر مرسوم بوده
و نذرهایی مانند روشن کردن شمع بیشتر طرفدار داشته است؛ گاه در کنار بقعه مبارک،
یک سقاخانه وجود داشته است که اهالی با توسل جستن به امامزاده و نذر به ایشان در آن
شمع روشن می‌کردند. یکی از نذرهایی که در امامزاده در گذشته‌های دور رایج بوده است،
قربانی کردن گوسفند و استفاده از پشم آن به عنوان فرش در اطراف بقعه بوده است. (شریفی
و شیر محمدی، 1392) دوركیم فرهنگ (الگوهای عمل،
باور و احساس) را برخاسته از نیازها و شیوه سازمان‌یافتگی ساختار اجتماعی و نه انتخاب
یا تفسیر خود عامل از جهان اجتماعی می‌بیند. وی در مورد دین و آداب دینی به‌عنوان جزء
محوری فرهنگ (البته در دیدگاه غیراسلامی به دین؛ چرا كه در نگاه اسلامی و در جامعه
اسلامی، دین فرهنگ‌ساز به‌ شمار می‌رود و نه جزئی از فرهنگ)، خاطرنشان می‌كند كه جوامع
گوناگون هر از چندی به تناوب با برپایی آداب دینی گرد هم می‌آیند تا نیازشان را به
نیایش امور مقدس برآورده سازند. دوركیم در خاتمه نتیجه می‌گیرد كه دلیل واقعی وجود
دین و آداب دینی نه پرستش خدایان، بلكه بازسازی پیوندهای اجتماعی بوده است. وی این
نكته را مورد تأیید قرار می‌دهد كه همه ادیان متضمن اعمال تشریفاتی و شعائر منظمی هستند
كه در آن گروهی از مؤمنان گرد هم می‌آیند و در مراسم تشریفاتی جمعی، حس همبستگی گروهی
تأیید و تقویت می‌شود. (گیدنز، 1386) کارل مارکس با وجود این که در
این زمینه تأثیر زیادی بر جای گذاشته، اما هرگز مذهب را به تفصیل مطالعه نکرده است
مارکس این نظر را می‌پذیرد که دین نشان دهنده از خود بیگانگی انسان است. اغلب تصور
شده است که مارکس دین را رد می‌کرد، اما این به هیچ وجه حقیقت ندارد. او می‌نویسد دین
قلب یک دنیای بی قلب است. پناهگاهی در برابر خشونت واقعیت‌های روزانه. از نظر مارکس،
دین به صورت سنتی آن ناپدید خواهد شد، و باید بشود، اما این از آن روست که ارزش‌های
مثبتی که در دین تجسم یافته می‌تواند به صورت آرمان‌های راهنمای بهبود سرنوشت بشریت
در این جهان درآید، نه به این علت که خود آرمان‌ها و ارزش‌ها اشتباه هستند. ما نباید
از خدایانی که خودمان آفریده ایم بترسیم، و باید از بخشیدن ارزش‌هایی به آن‌ها که خودمان
می‌توانیم تحقق دهیم خودداری کنیم. مارکس در عبارت مشهوری اعلام کرد که دین افیون خلق
بوده است.
نجفی و همکاران (2014) در مقاله ای تحت عنوان
دلبستگی‌های عمومی به مکان‌های مذهبی نشان دادند دلبستگی به مکان‌های مذهبی یک رابطه
عاطفی است که بین افراد و محیط‌های دینی آن‌ها ایجاد می‌شود. مقالات منتشر شده نشان
می‌دهد که گرچه مذهب تأثیر چشم گیری بر دلبستگی به مکان‌های عمومی دارد، ساختارهای
معماری و تخصیص مکان‌ها هم نقش مهمی در تقویت این وابستگی ایفا می‌کند. با این حال،
نقش مشخصه‌های معماری و شکل مکان‌های مذهبی که به عنوان ارکانی شناخته می‌شوند که به
آن‌ها معنا می‌دهد هنوز به طور کافی شناخته نشده است.
عبدالهی متنق (2013) با پرداختن به نقش بی‌بی هیبتِ
باکو در حفظ و تداوم اعتقادات اسلامی مردم جمهوری آذربایجان در دوره شوروی نشان داد
از آنجا که در دوره حاکمیت 70 ساله نظام کمونیستی در شوروی، مسلمانان ساکن شوروی از
دسترسی به جهان خارج و ارتباط با برادران دینی خود و دسترسی به اماکن و تعلیمات مذهبی
محروم بودند، وجود نشانه‌ها و علائمی از اهل بیت عصمت و طهارت، در حفظ روحیه دینی مردم
مسلمان منطقه و امکان مقاومت آن‌ها در برابر سیل افکار الحادی و سیاست‌های دولت شوروی
اهمیت زیادی داشت. امامزاده بی‌بی هیبت به دلیل تقدس و احترام و شهرتی که در بین مردم
محل داشت این وظیفه را به خوبی به جای آورد و در حفظ اعتقادات مردم و اتصال آن‌ها
به اهل بیت عصمت و طهارت نقش کلیدی داشت. شاید اگر این مکان مقدس و اماکن مشابه دیگر
وجود نداشتند، در اثر فشار دولت شوروی و تبلیغات شدیدی که علیه مذهب و به خصوص دین
اسلام –که آن را
به ناحق مذهب تحمیلی می‌نامیدند- وجود داشت. اثری از اسلام در شوروی باقی نمی‌ماند
و هویت و فرهنگ اسلامی مردم زایل می‌شد، اگر چه حکومت شوروی لطمات مادی و معنوی زیادی
به مسلمانان و اسلام وارد ساخت که به این زودی قابل جبران نیست. کمونیست‌های شوروی،
مساجد زیادی را ویران و مومنان و عالمان بسیاری را اعدام کردند اما نتوانستند نور ایمان
را در این سرزمین خاموش سازند. امروزه با قدرت گرفتن دوباره فرهنگ اسلامی در این منطقه
و آشنایی هرچه بیشتر مردم با هویت و فرهنگ تاریخی خود، شاهد بازگشت تدریجی این منطقه،
که همیشه جزوی از پیکره جهان اسلام بوده است، به جمع امت اسلامی هستیم.
زیارتگاه‌ها از جمله اماکن مذهبی هستند که پس از
ورود اسلام به ایران و ماوراءالنهر در این سرزمین‌ها به وجود آمده‌اند و از مظاهر
ویژه ی دین اسلام محسوب می‌شوند. مظهری که در طول حیات خود نه تنها کارکرد مذهبی
متعددی برای دین اسلام ارائه کرده، بلکه وظایف مظاهر دیگراسلامی نظیر مسجدها و
حسینیه‌ها را نیز به نحو مطلوب به انجام رسانده است زیرا در انجام اعمال مذهبی،
مانند نماز و عبادت در حکم عبادتگاه و نمازخانه و نیز در حکم جایگاهی برای نذورات و
همچنین مرکزی برای تصمیم گیری‌های اجتماعی - سیاسی می‌باشد. (یوسفی، 1386)
زیارتمذهبییکیازرایجتریناشکالگردشگریدرسراسرجهاناستکهاصلیترینهدفآندركتجربهایمذهبی است. اینگردشگرانبرایزیارتاماکن، آثار، یادمان‌هایمذهبی، انجاماعمالمذهبیودینی، آموزشوگذراندناوقات فراغتبهمکان‌هاومراکزمذهبیسفرمیکنند. باافزایشسفرباانگیزهمعنوی، همزمانبارشدصنعتگردشگریدردورانمدرن، اهمیتبیشتریپیداکرده است. گردشگریزیارتینقشبسیارمهمیدرتغییراتاجتماعیواقتصادیدارد. باتوجهبهتمایلاتواحساساتمذاهب مختلفجهان، می‌توانگفتمردمجهانازمراکزمذهبیوزیارتیبرایدیدارباتعدادیازگردشگران، برایکسبفضیلت ومعنویتاستفاده می‌کنند. در دین اسلام زیارت قبور و توسل نمودن و شفاعت
خواستن از اهم امور دینی تلقی می‌گردد؛ خصوصاً اگر این مزار، مزار افراد بزرگ و
شریفی چون فرزندان و نوادگان ائمه معصومین باشند. فلسفه زیارت ایجاد محبت بین زائر
و مزور و تخلیه کردن قلب از معاصی و آلودگی‌ها و سپس پر کردن دل با معنویات است.
بی‌شک یکی از اماکن کسب فیض و نزول رحمت الهی جوار قبور امامزادگان است که بزرگان
دین و علمای اسلام به مستحب بودن زیارت آن نظر داده‌اند. در اکثر مناطق ایران قبور
امامزادگان مانند ستارگان درخشان شناخته شده است و مورد احترام همگان می‌باشد و هر
زن و مرد مومن و علاقمند به خاندان عصمت و طهارت می‌تواند از این مسیر به خدا
نزدیک شود.
انسان
در هیاهوی زندگی روزانه با مشکلات و سختی‌هایی دست به گریبان است که گاهی تحمل آن‌ها
از عهده وی خارج است. از این رو به دنبال مأمنی و خلوتگاهی برای تخلیه روحی خویش
می‌گردد. در این میان مسلمانان و خصوصاً شیعیان به واسطه ایمان و اعتقاد فطری و
معنوی خویش با خدا و اولیای الهی، زیارت امامزادگان و بقاع متبرکه را راهی برای
تخلیه روحی و روانی خود می‌یابند. زیرا دین و مذهب توانایی آرامش روحی انسان‌ها را
در خود نهفته است. (اصغری، 1392) دورکیم
از نظام مشترک و الزام آوری از اعتقادات و اعمالی یاد می‌کند که در یک «اجماع
اخلاقی» افراد را گرد هم می‌آورد. (ویلم، 1377: 22) این اجتماع اخلاقی می‌تواند
کلیسا، مسجد، کنیسه، معبد، مزار قدیسان وغیره باشد. وقتی دین را عنصر مهمی در اثبات هویت جمعی
بدانیم، این مفهوم بیشتر ملموس خواهد شد و متعاقباً مکان مقدس در حکم پاسخی به
نیاز برخورداری از یک پناهگاه و مأمن و باعث گرد آمدن جماعتی از معتقدان در آن
مکان مقدس می‌شود. دین اسلام بر تجمع و اهمیت آن تاکید بسیار دارد؛ جماعت تجلی گاه
اراده خداوند و مظهر قدرت اوست. وعده نیل به فلاح، با عمل جمعی محقق است. «الا ان
حزب الله هم المفلحون». (مجادله/22) (باقی، 1381: 13) زیارتگاه‌ها و بقاع متبرکه
از جمله نهادهایی است برای عینیت بخشیدن به این مفهوم که در حکم نهادهای تقویت
کننده و سازمان دهنده هویت جمعی دینی عمل می‌کنند. الیاده معتقد است مکان‌های مقدس
فنا ناپذیرند و به عنوان سمبلی از جاودانگی جامعه دینی شناخته می‌شوند. وی اماکن
مذهبی را « محورهای جهان» می‌نامد
چرا که آن مکان، از زاویه نگاه زائر به منزله مرکز جهان اوست. (تیموتی و اولسن،
1392: 38) به نظر می‌رسد منظور وی از جهان ساخته ذهن زائر، نوعی تلاش انتزاعی برای
ساخت و باز پرداخت هویت فردی یا جمعی در قالب عقاید مذهبی است. بدین ترتیب، اماکن
مقدس کارکرد اجتماعی پیدا می‌کنند و به گروه اولیه اجتماعی بدل می‌شوند. در گروه
اولیه، اعضا تحت تأثیر کنش‌ها و واکنش‌های متقابل و مستمر، احساس شدیدی نسبت به
هویت مشترک با دیگر اعضا پیدا می‌کنند و پیوند‌های عقیدتی استواری میان آن‌ها
برقرار می‌شود. (باقی، 1381: 209)
زنگی آبادی و همکاران (1392) در تحلیلی بر نقش بقاع
متبرکه در توسعه گردشگری مذهبی- با تاکید بر نقش امامزاده شهید7 بر عملکرد
شاخص‌های توسعه نشان داد که بقاع متبرکه علاوه بر نقش و تأثیر مذهبی می‌تواند بر عمران
و آبادانی منطقه تأثیرگذار باشد و در کنار فضای معنوی، فضای تفریحی برای مردم ایجاد
کند. برای رسیدن به مرزهای مطلوب در این عرصه، باید برای فضاهای اماکن مذهبی برنامه
ریزی منطقی صورت گیرد تا با شناخت وضع موجود (هست‌ها و نیست‌ها) و با استفاده از فرصت‌ها،
بتوان راهکارهای اجرایی برای مهار تهدیدها ارائه کرد. نتایج ضریب رگرسیونی حکایت از
آن دارد که مؤلفه‌های معنوی، اقتصادی و فرهنگی رابطه معنادار با توسعه گردشگری مذهبی
دارند. همچنین دهقی و عابدی (2013) با مطالعه نقش علمی، فرهنگی و سیاسی سادات و امام‌زادگان
در افغانستان نشان دادند که بر اساس پژوهش‌های به عمل آمده سادات و امام‌زادگان از
همان سده‌های آغازین حضور چشم گیری درافغانستان داشته‌اند. این پدیده با بررسی القاب
اختصاصی و نام‌های طایفه‌های قدیمی سادات و امام‌زادگان در لابلای منابع تاریخی همچنین
بقعه‌های موجود وقبرستان‌های سادات و امام‌زادگان در سده‌های سوم وچهارم آشکار می‌گردد.
نقشی علمی، فرهنگی و سیاسی سادات و امام‌زادگان، ارتباط تنگاتنگی با جایگاه اجتماعی
و نفوذ معنوی آنان در جامعه داشته است. سادات و امام‌زادگان با کمال استفاده و بهره
‌یری از جایگاه اجتماعی و نفوذ معنوی خویش در جامعه همچنین با استفاده از توانمندی
علمی و فکری خویش گام‌های عملی ومؤثری در راستای ترویج فرهنگی اسلامی شیعی برداشته‌اند.
نقش آنان در مؤلفه‌های علمی، فرهنگی و سیاسی مورد کاوش قرار گرفت و اقدامات عملی که
از سوی آنان صورت گرفته، در قالب شاخصه‌های جداگانه موشکافی گردید. ازجمله شاخصه‌های
عملکرد و نقش سادات و امام‌زادگان در حوزه‌های فقهی، کلامی، عرفانی، ادبی هنری وحماسه
آفرینی سیاسی است. فرهنگ از جمله پدیده‌هایی است که به شدت تحت تأثیر مذاهب، آیین‌ها
و مناسک آن‌ها قرار می‌گیرد. فرهنگ ایرانیان پس از فتح ایران توسط مسلمانان در
ارتباطی که با ویژگی‌های فرهنگی جدید پیدا کرد، تغییرات فراوانی پذیرفت. به وجود
آمدن اماکن مذهبی در بخش‌های مختلف ایران و ماوراءالنهر، تغییرات فرهنگی و همچنین
رفتارهای فرهنگی خاصی به وجود آورد. (یوسفی، 1386)
امامزادگان در طول تاریخ ایران اسلامی همواره
نقش و جایگاه اجتماعی قابل توجهی داشته‌اند. این دسته از مکان‌های زیارتی، از حالت
مکان مذهبی صرف خارج شده و کارکردهای منحصر به فردی در قالب فرهنگ بومی هر منطقه
پیدا کرده‌اند، به گونه ای که شبکه ای از رفتارها و آداب دینی در تعاملات زائران
با یکدیگر و با مکان ایجاد شده به وجود آمده است. ادی معتقد است از طریق آیین‌ها و
مراسم، امنیت عاطفی، هویت و نقطه اتکای ثابتی در بحبوحه نا سازگاری‌های و عقاید
برای انسان فراهم می‌شود و بدین وسیله، با کمک به انسان در شناخت خودش، احساس هویت
یابی را در او ایجاد می‌کند (همیلتون، 1377: 210). کارکردهای زیارتگاه‌ها بسیار
متنوع و متعدد است. در بین کارکردهای مختلف بُعد فرهنگی، کارکرد ویژه‌ای به همراه
داشته است. پیدایش این مکان‌های مذهبی در شهر‌های مختلف، تغییرات و تبادلات فرهنگی
خاصی به وجود آورده است. مردم شهر و روستاهای اطراف که به امامزاده‌ها مراجعه می‌کنند،
به نوعی با یکدیگر ارتباط برقرار می‌کنند که نتیجه این ارتباط می‌تواند به تبادلات
فرهنگی منجر شود. این افراد هر کدام ویژگی‌های فرهنگی خود را دارند و از این طریق
فرهنگ خود را منتقل می‌کنند. از طرفی با مشاهده رفتارها و ویژگی‌های فرهنگی
دیگران، از آن‌ها تأثیر می‌پذیرند. کارکرد فرهنگی یکی از مهم ترین
اهداف وقف است. زیرا وقف خود می‌تواند زمینه ساز بسیاری از تحولات و اسباب گسترش و
توسعه بسیاری از نهادهای اجتماعی و فرهنگی در جامعه باشد. زیرا ساختار این نهاد برکارکردهای
سایر نهادها نیز تأثیرات مستقیم و غیر مستقیم دارد. در این
راستا کارکردهای وقف در راه امامزادگان می‌تواند نفوذ فرهنگی در جامعه باشد. صرف درآمد این موقوفات رابطه
ای دوسویه با زندگی روزمره مردم دارد. (جعفریان، 1387: 44) این موقوفات می‌تواند جنبه
تبلیغی داشته باشد. و اسباب گسترش مذهب در جامعه را فراهم کند. زیرا بسیاری از واقفان
در جهت کسب ثواب اقدام به انجام این عمل می‌کنند و با این کار احساس رضایت قلبی و روحی
در خود ایجاد می‌کنند و این عمل می‌تواند اسباب تشویق را برای سایر افراد فراهم کند.
آرامگاه امامزادگان، برای معتقدان به درگاه این عزیزان محلی برای توسل و تقرب به درگاه
خداوند از طریق واسطه قرار دادن آنان برای برآمدن حاجات و وسیله آرامش و تسکین قلوب
مومنین بوده است.
از جمله مهمترین اقدامات فرهنگی
که می‌توان با صرف درآمدهای حاصله از موقوفات در امامزادگان به آن‌ها جامه عمل پوشانید
و در راه ارتقای سطح جامعه از آن‌ها بهره برد عبارت اند از:
1-ساخت مدرسه و مراکز فرهنگی وابسته: یکی از
زیر مجموعه‌های کارکرد فرهنگی وقف در امامزادگان و بقاع متبرکه نتایج علمی است. سهم
عمده ای از عواید موقوفات به تعلیم و تعلم و صرف معارف اسلامی تعلق دارد زیرا فراگیری
علم و دانش از عبادات به شمار می‌آید و فقها یادگیری این علوم مفید به حال جامعه را
واجب دانسته‌اند. از آنجا که مردم با کنجکاوی به دنبال دستیابی به علوم و فنون مختلفند،
این امر زمینه‌ها و امکاناتی را می‌طلبد تا طلاب علم و دانش بتوانند راحت‌تر به این
مقصود خویش نائل گردند. (سلمان، 1358: 57)
2-انتشار کتب و جزوات: صرف بسیاری
از درآمدهای حاصل از وقفیات امامزادگان برای انتشار کتب و جزوات مذهبی، و اخلاقی به
نوعی ادای دین به ساحت مقدس این بزرگوران است. زیرا امامزادگان در زمان‌های خود،
کانون‌های عظیم معنوی و فرهنگی بوده‌اند. (میراث جاویدان، 1384: 17) این کتاب‌ها
که اغلب درباره نسب و زندگانی امام‌زاده و تاریخ ساخت بنا، مباحث اخلاقی و تربیتی است،
در مواردی در فروشگاهی که به این منظور در جوار حرم این امامزادگان برای ارائه این
محصولات به جامعه ساخته می‌شوند عرضه می‌شوند. این کتب در سطح معرفتی مردم بسیار
تأثیرگذار است و در بسیاری موارد سؤالاتی را که هنگام ورود به این حرم‌های مقدس به
ذهن آدمی خطور می‌کند پاسخگو هستند. همچنین در مواردی کتاب‌های دینی، ادعیه و قرآن
نیز وقف می‌شود که چون اغلب این کتب وقفی هستند، باید در محل امامزاده خوانده شوند.

3-ایجاد کتابخانه
و تأسیس واحدهای فرهنگی: از آن جا که یکی از اهداف امامزادگان
در طول حیاتشان مبارزه با جهل و تلاش برای بالا بردن سطح آگاهی مردم بوده،
بنابراین بسیاری از بقاع امامزادگان دارای واحد‌های فرهنگی غنی و پویا با شرکت جوانان
و طالبان علم هستند. این امر نیز به جهت حلقه‌های درسی است که در بسیاری از این بقاع
متبرکه برپاست. مسلماً اولین نیاز این حلقه‌های درس که به مجالس درس و بحث مسلمانان
صدر اسلام شباهت دارند، منابع درسی، دعوت از چهره‌های آگاه و مکانی است که باید در
اختیار دانش اندوزان قرار گیرد.
4- برپایی نماز جماعت: تأثیر این عمل عبادی، در تمام ابعاد مختلف جامعه از
جمله فرهنگ دخیل است، زیرا که مسلمین از
طریق نماز جماعت می‌توانند به بسیاری از گرفتاری‌های همنوعان خویش مطلع گردند و در
جهت رفع آن‌ها تلاش کنند. به عملی فرهنگی مبادرت کرده، زمینه رشد و شکوفایی علمی را
در جامعه فراهم آورند. می‌توانند به ایجاد هیئت‌های مذهبی اقدام کنند.
5-برگزاری جلسات قرآن خوانی، روضه، برگزاری مراسم مختلف مذهبی:
برگزاری اعیاد و مراسم مذهبی به ویژه در ایام عاشورا و تاسوعای
حسینی، در مکان امامزادگان و تشکیل هئیت‌ها به ویژه در ماه محرم برای برپایی مجالس
عزاداری می‌باشد.
6- برگزاری کلاس‌های تفریحی-مذهبی:
در سال‌های اخیر بسیاری از متولیان امامزادگان اقدام به برگزاری
کلاس‌های تفریحی، درسی به ویژه در ایام تابستان برای جذب هرچه بهتر کودکان و نوجوانان
کرده‌اند این قبیل اقدامات نیازمند مکانی مناسب و آموزگاران مجرب است. همچنین برگزاری
کلاس‌هایی مانند آموزش رایانه و زبان انگلیسی نیز به امکانات احتیاج دارد که مطمئناً
صرف درآمدهای وقفی در این زمینه نتایج مثبتی را به همراه خواهد داشت (خسروی، 1385: 9).
باتوجهبهمبانینظریوپیشینهپژوهش،
تلاششدهاستتابهسؤال‌هایزیرپاسخدادهشود:
عوامل فرهنگی موثر از بعد ارزش‌ها بر
مدیریت کارآمد بقاع متبرکه کدامند؟
عوامل فرهنگی موثر از بعد هنجارها بر
مدیریت کارآمد بقاع متبرکه کدامند؟
عوامل فرهنگی موثر از بعد آداب و رسوم
بر مدیریت کارآمد بقاع متبرکه کدامند؟
عوامل فرهنگی موثر از بعد هنر و میراث
فرهنگی بر مدیریت کارآمد بقاع متبرکه کدامند؟
عوامل فرهنگی موثر از بعد مذهب بر
مدیریت کارآمد بقاع متبرکه کدامند؟
عوامل فرهنگی موثر از بعد باورها و
اعتقادات بر مدیریت کارآمد بقاع متبرکه کدامند؟
عوامل فرهنگی موثر بر مدیریت کارآمد
بقاع متبرکه با توجه به عوامل جمعیت شناختی کدامند؟
ارزش‌ها
هنجارها
آداب و رسوم
باورها
هنر و میراث فرهنگی
مذهب
مدیریتکارآمد
شکل 1 - مدل مفهومی
پژوهش
روش
تحقیق
پژوهشازنوعکاربردیبودوبهروشتوصیفیوپیمایشیانجامشد. این روش به منظور
كشف واقعیت‌های موجود یا آنچه هست انجام می‌شود. در واقع این روش پژوهشی به منظور توصیف
كردن یك جامعه‌ی تحقیقی در زمینة توزیع یك پدیده‌ی معین انجام می‌شود. به همین دلیل
محقق دربارة علت وجودی توزیع بحث نمی‌كند، بلكه تنها به «چگونگی» آن در جامعة مورد
پژوهش می‌پردازد و آن را توصیف می‌كند. محقق به دنبال شناسایی عوامل موثر در بکارگیری
فرهنگی بقاع متبرکه و ابعاد آن شامل هنجارها، ارزشها، زبان، میراث فرهنگی، هنر،
مذهب می‌باشد. جامعه آماری در این پژوهش مدیران اوقاف، متولیان بقاع و امامزادگان شهر
اصفهان می‌باشد، که تعداد آن‌ها با توجه به آمار اداره کل اوقاف و امور خیریه استان
150 نفر می‌باشد.
میانگین سن نمونه
7/18درصد شرکت کنندگان در پژوهش بین 25-30 سال، 3/33 درصد بین 30 تا 40، 3/33 درصد
بین 40تا50، 12درصد 50به بالا می‌باشند. بر اساس یافته‌های 12درصد شرکت کنندگان
در پژوهش با فراوانی 18 نفر زن و 7/82 درصد با فراوانی 124 نفر مرد می‌باشد.
همچنین7/22درصد شرکت کنندگان در پژوهش دیپلم، 3/23 درصد فوق دیپلم، 3/45 درصد
لیسانس و 7/8 درصد فوق لیسانس می‌باشد.
جهت بررسی روایی سازه پرسشنامه محقق ساخته، ابتدا پژوهشگر به مطالعه گسترده
ادبیات پژوهش پرداخته و با توجه به رویکرد‌های مختلف به ارائه چهارچوب پیشنهادی در
این زمینه اقدام نموده است. چهار چوب پیشنهادی ارائه شده از 6 مؤلفه (ارزش‌های
فرهنگی، هنجار‌ها، آداب و رسوم، هنر و میراث فرهنگی، باورها، مذهب به عنوان عوامل
فرهنگی موثر بر مدیریت کارآمد بقاع متبرکه تشکیل یافته است. در ادامه تحلیل عوامل
مربوط به هر یک از قسمت‌های مختلف و چارچوب پیشنهادی و نهایی آورده شده است. پایاییاینابزارنیزبامحاسبهضریبآلفایکرونباخبااستفادهازنرم افزار spss تایید شد. آلفای کرنباخ برای
ابعاد ارزش‌ها، هنجارها، آداب و رسوم، هنر و میراث فرهنگی باورها و مذهب به ترتیب 843/0، 906/0، 830/0، 886/0،
821/0، 821/0 بدست آمد. برایتحلیل
دادههایپژوهشازروشهایآمارتوصیفیوآماراستنباطیاستفادهشد. دربخشآمارتوصیفیمشخصه‌هایآماریمانند: فراوانی، درصد، میانگین، انحرافمعیارودربخشآماراستنباطیآزمونtتکمتغیره، آزمونفریدمن، تحلیلواریانساستفادهشد.
یافته‌ها:
آمار توصیفی مربوط به
متغییرهای اصلی تحقیق
جدول (3-4) میانگین و انحراف معیار عوامل فرهنگی موثر بر مدیریت کارآمد
بقاع
شاخص آماری
میانگین
انحراف معیار
ارزشهای فرهنگی
49/20
65/6
هنجارهای فرهنگی
18/13
56/5
آداب و رسوم
98/12
16/4
هنر و میراث فرهنگی
93/17
87/6
باورها
89/16
94/4
مذهب
53/19
94/6
نتایج جدول (3-4) نشان می‌دهد بالاترین میانگین با
49/20 مربوط به ارزش‌های فرهنگی و پایین ترین میانگین با 98/12درصد مربوط به آداب و
رسوم بوده است.
سؤال اول: عوامل فرهنگی موثر از بعد ارزش‌ها در
مدیریت کارآمد بقاع متبرکه کدامند؟
جدول (3-17) : مقایسه میانگین ارزش‌ها در مدیریت کارآمد
بقاع متبرکه
مولفه
میانگین
انحراف معیار
انحراف از میانگین
T
درجه آزادی
سطح معنا داری
ارزش‌های فرهنگی
41/20
61/6
582/0
01/35
128
000/0
بر اساس یافته‌های
جدول (3-17) میانگین میزان تأثیر ارزش‌های فرهنگی در مدیریت کارآمد41/20 می‌باشد. t محاسبه
شده از t
جدول بزرگتر بوده است بنابر این میزان تأثیر ارزش‌های فرهنگی بر مدیریت کارآمد
بقاع متبرکه بیشتر از سطح متوسط می‌باشد.
یافته‌های جدول
(3-5) حاکی از آن بوده که بیشترین میانگین نمره ی پاسخ ارزش‌ها با 80/2 مربوط به
گویه (احترام به بقاع سایر اقلیت‌های دینی) و کمترین میانگین نمره پاسخ با 16/2
مربوط به گویه (ساماندهی محله‌های مذهبی دراطراف اماکن مذهبی و بقاع) بوده است
همچنین یافته‌های جدول (3-11) نشان داد در پرسشنامه مرتبط با ارزش‌ها tمحاسبه شده برای همه
گویه‌ها به طور معناداری بالاتر از سطح متوسط است. بالاترین میانگین رتبه‌ای به
ترتیب مربوط به گویه‌های (ایجاد شرایط تبادلات فرهنگی در زمینه اعتقادات در بین
زائران بقاع و جذب گردشگران خارجی و معرفی بقاع و امامزادگان و تاریخچه زندگی آن‌ها
و احترام به بقاع سایر اقلیت‌های دینی) بوده است. بر اساس یافته‌های جدول (3-17)
میانگین از بعد ارزش‌ها 41/20 بوده است. t محاسبه شده از tجدول بزرگتر بوده است بنابراین از بعد
ارزش‌ها در مدیریت کارآمد بقاع متبرکه بیشتر از سطح متوسط می‌باشد. این نتایج نشان
می‌دهد که احترام به بقاع سایر اقلیت‌ها از نظر پاسخگویان اهمیت دارد.
سؤال دوم: عوامل فرهنگی موثر از بعد هنجارها در
مدیریت کارآمد بقاع متبرکه کدامند؟
جدول (3-18) : مقایسه میانگین هنجارها در مدیریت کارآمد
بقاع متبرکه
مولفه
میانگین
انحراف معیار
انحراف از مبانگین
T
درجه آزادی
سطح معنا داری
هنجار
18/13
56/5
506/0
04/26
120
000/0
بر اساس یافته‌های
جدول (3-18) میانگین میزان تأثیر هنجار‌های فرهنگی در مدیریت کارآمد 18/13 می‌باشد.
t
محاسبه شده با t
جدول یکسان بوده است بنابر این میزان تأثیر هنجار‌های فرهنگی بر مدیریت کارآمد
بقاع متبرکه متوسط می‌باشد.
در پاسخ به سؤال
دوم که مطرح شد، یافته‌های جدول (3-6) حاکی از آن بوده که بیشترین میانگین نمره ی
پاسخ هنجار با 60/2 مربوط به گویه ی (جذب سرمایه گذاری توریسم مذهبی) و کمترین
میانگین نمره پاسخ با 02/2 مربوط به گویه ی (میزان تعهد و تقید به رعایت مسائل،
موقوفات و امامزاده‌ها) بوده است همچنین یافته‌های جدول (3-12) نشان داد در
پرسشنامه مرتبط با هنجار‌ها t
محاسبه شده برای همه گویه‌ها به طور معناداری بالاتر از سطح متوسط است. بالاترین
میانگین رتبه‌ای به ترتیب مربوط به گویه‌های 11و10و12 (جذب سرمایه گذاری توریسم
مذهبی و تلاش در تبدیل توریسم مذهبی به عنوان یک عرف اجتماعی و ایجاد حس تکریم و
ترویج فرهنگ مهمان نوازی در محل اماکن متبرکه) بوده است. بر اساس یافته‌های جدول
(3-18) میانگین از بعد هنجارها 18/13بوده است. t محاسبه شده با tجدول یکسان بوده است
بنابراین از بعد ارزش‌ها در مدیریت کارآمد بقاع متبرکه در سطح متوسط می‌باشد.
سؤال سوم: عوامل فرهنگی موثر از بعد آداب و رسوم در مدیریت کارآمد بقاع متبرکه
کدامند؟
جدول (3-19) : مقایسه میانگین آداب و رسوم در مدیریت کارآمد
بقاع متبرکه
مولفه
میانگین
انحراف معیار
انحراف از مبانگین
T
درجه آزادی
سطح معنا داری
آداب و رسوم
98/12
165/4
361/0
95/35
132
000/0
بر اساس یافته‌های
جدول (3-19) میانگین میزان تأثیر آداب و رسوم در مدیریت کارآمد 98/12 می‌باشد. t محاسبه شده از t جدول بزرگتر بوده است
بنابر این میزان تأثیر آداب و رسوم بر مدیریت کارآمد بقاع متبرکه بیشتر از سطح
متوسط می‌باشد.
در پاسخ به سؤال
سوم که مطرح شد، یافته‌های جدول (3-7) حاکی از آن بوده که بیشترین میانگین نمره ی
پاسخ آداب و رسوم با 64/2 مربوط به گویه ی (احیا آداب و رسوم محلی) و کمترین
میانگین نمره پاسخ با 92/1 مربوط به گویه ی (رعایت آداب معشرت و الگوهای رفتاری در
تعامل با زائران) بوده است. همچنین یافته‌های جدول (3-13) نشان داد در پرسشنامه
مرتبط با آداب و رسوم t
محاسبه شده برای همه گویه‌ها به طور معناداری بالاتر از سطح متوسط است. بالاترین
میانگین رتبه‌ای به ترتیب مربوط به گویه‌های 18و15و20 (احیا آداب و رسوم محلی و
معرفی شیوه رفتار و رسوم مردمان ساکن در محل بقاع متبرکه و برگزاری مراسم وآداب
اعتقادی مردمان محلی نسبت به بقاع متبرکه) بوده است. بر اساس یافته‌های جدول
(3-19) میانگین از بعد آداب و رسوم 98/12بوده است. t محاسبه شده از tجدول بزرگتر بوده است
بنابراین از بعد آداب و رسوم در مدیریت کارآمد بقاع متبرکه بیشتر از سطح متوسط می‌باشد.

سؤال چهارم: عوامل فرهنگی موثر از بعد هنر و
میراث فرهنگی در مدیریت کارآمد بقاع متبرکه کدامند؟
جدول (3-20) : مقایسه میانگین هنر و میراث فرهنگی در مدیریت
کارآمد بقاع متبرکه
مولفه
میانگین
انحراف معیار
انحراف از مبانگین
T
درجه آزادی
سطح معنا داری
هنر
18/13
56/5
506/0
07/31
141
000/0
بر اساس یافته‌های
جدول (3-20) میانگین میزان تأثیر هنر و میراث فرهنگی در مدیریت کارآمد 18/13 می‌باشد.
t محاسبه شده با t جدول یکسان بوده است
بنابر این میزان تأثیر هنر و میراث فرهنگی بر مدیریت کارآمد بقاع متبرکه متوسط می‌باشد.

در پاسخ به سؤال
چهارم که مطرح شد، یافته‌های جدول (3-8) حاکی از آن بوده که بیشترین میانگین نمره
ی پاسخ هنر و میراث فرهنگی با 95/2 مربوط به گویه ی (انجام مراسم آئینی وآمیخته با
هنر نمایشی در اماکن متبرکه) و کمترین میانگین نمره پاسخ با 19/2 مربوط به گویه ی (تهیه
عکس و فیلم از بقاع متبرکه برای حفظ مکتوب آثار تاریخی) بوده است. همچنین یافته‌های
جدول (3-14) نشان داد در پرسشنامه مرتبط با هنر و میراث فرهنگی t محاسبه شده برای همه
گویه‌ها به طور معناداری بالاتر از سطح متوسط است. بالاترین میانگین رتبه‌ای به
ترتیب مربوط به گویه‌های 22و27و23 (انجام مراسم آئینی وآمیخته با هنر نمایشی در
اماکن متبرکه و آشنا کردن زائرین با هنرمندان معمار و غیره سازنده بقاع متبرکه و
معرفی معماری و اسرارساخت بناهای متبرکه) بوده است. بر اساس یافته‌های جدول (3-20)
میانگین از بعد هنر و میراث فرهنگی 18/13 بوده است. t محاسبه شده با tجدول یکسان بوده است
بنابراین از بعد هنر و میراث فرهنگی در مدیریت کارآمد بقاع متبرکه در سطح متوسط می‌باشد.

سؤال پنجم: عوامل فرهنگی موثر از بعد باورها در
مدیریت کارآمد بقاع متبرکه کدامند؟
جدول (3-21) : مقایسه میانگین باورها در مدیریت کارآمد بقاع
متبرکه
مولفه
میانگین
انحراف معیار
انحراف از مبانگین
T
درجه آزادی
سطح معنا داری
باورها
89/16
94/4
414/0
73/40
141
000/0
بر اساس یافته‌های
جدول (3-21) میانگین میزان تأثیر باورها در مدیریت کارآمد 89/16 می‌باشد.t محاسبه شده از t جدول بزرگتر بوده است.
بنابر این میزان تأثیر باورها بر مدیریت کارآمد بقاع متبرکه بیشتر از سطح متوسط می‌باشد.

در پاسخ به سؤال
پنجم که مطرح شد، یافته‌های جدول (3-10) حاکی از آن بوده که بیشترین میانگین نمره
ی پاسخ مذهب با69/2 مربوط به گویه ی (اجرای مراسم دینی در اماکن متبرکه) و کمترین
میانگین نمره پاسخ با 88/1 مربوط به گویة (رعایت اخلاق عبادی از طرف زائران) بوده
است. همچنین یافته‌های جدول (3-16) نشان داد در پرسشنامه مرتبط با مذهب t محاسبه شده برای همه
گویه‌ها به طور معناداری بالاتر از سطح متوسط است. بالاترین میانگین رتبه‌ای به
ترتیب مربوط به گویه‌های 38و39و42 (اجرای مراسم دینی در اماکن متبرکه، آشنایی و تبلیغ
برای فریضه وقف و اجتناب از القا اعتقادی به زائران در جهت تغییر نظام باوری و
اعتقادات) بوده است. بر اساس یافته‌های جدول (3-22) میانگین از بعد مذهب 53/19 بوده
است. t
محاسبه شده با tجدول
یکسان بوده است بنابراین از بعد مذهب در مدیریت کارآمد بقاع متبرکه در سطح متوسط
می‌باشد.
سؤال ششم: عوامل فرهنگی موثر از بعد مذهب در مدیریت
کارآمد بقاع متبرکه کدامند؟
جدول (3-22) : مقایسه میانگین مذهب در مدیریت کارآمد بقاع متبرکه
مولفه
میانگین
انحراف معیار
انحراف از مبانگین
T
درجه آزادی
سطح معنا داری
مذهب
53/19
94/6
636/0
68/30
118
000/0
بر اساس یافته‌های
جدول (3-22) میانگین میزان تأثیر مذهب در مدیریت کارآمد 53/19 می‌باشد. tمحاسبه شده با t جدول یکسان است بنابر
این میزان تأثیر مذهب بر مدیریت کارآمد بقاع متبرکه سطح متوسط می‌باشد.
در پاسخ به سؤال
ششم که مطرح شد، یافته‌های جدول (3-9) حاکی از آن بوده که بیشترین میانگین نمره ی
پاسخ باورها و اعتقادات با 96/2 مربوط به گویه ی (جمع آوری باورها و داستان‌های
مذهبی مناطق اماکن متبرکه) و کمترین میانگین نمره پاسخ با 10/2 مربوط به گویة (عمق
بخشی به باورهای مذهبی و تشویق مردم به سفرهای مذهبی) بوده است. همچنین یافته‌های
جدول (3-15) نشان داد در پرسشنامه مرتبط با باورها و اعتقادات t محاسبه شده برای همه
گویه‌ها به طور معناداری بالاتر از سطح متوسط است. بالاترین میانگین رتبه‌ای به
ترتیب مربوط به گویه‌های‌29و30 و28 (مستند سازی داستان‌ها و باورهای مذهبی مناطق
اماکن متبرکه و جمع‌آوری باورها و داستان‌های مذهبی مناطق اماکن متبرکه
و احترام به باورهای مردمان ساکن در محل اماکن متبرکه) بوده است. بر اساس
یافته‌های جدول (3-21) میانگین از بعد باورها و اعتقادات 89/16 بوده است. t محاسبه شده از tجدول بزرگتر بوده است
بنابراین از بعد باورها و اعتقادات مدیریت کارآمد بقاع متبرکه بیشتر از سطح متوسط
می‌باشد.
جدول (3-23) میانگین رتبه بندی عوامل موثر بر
مدیریت کارآمد بقاع متبرکه
مولفه‌ها
میانگین رتبه‌ها
ارزش
45/5
هنجار
92/1
آداب و رسوم
08/2
هنر
78/3
باور
29/4
مذهب
01/4
نتایج جدول
(3-23) میانگین رتبه‌ای مؤلفه‌ها نشان می‌دهد ارزش‌ها بالاترین و هنجار‌های فرهنگی
پایین ترین رتبه را به خود اختصاص داده است.
جدول (3-24) آزمون فریدمن
تعداد
71
مقدار خی دو
24/252
درجه آزادی
6
سطح معناداری
000/0
نتایج جدول
(3-24) نشان می‌دهد که نتایج حاصل بین مجموعه ی رتیه‌های شش گانه مؤلفه‌های فرهنگی
در مدیریت کارآمد بقاع متبرکه در سطح p<0/000 معنی دار است. (مقدار خی دو 24/252)
لذا سؤال تحقیق مبنی بر این که تفاوت معنی داری بین مجموع نمرات مؤلفه‌های فرهنگی
در مدیریت کارآمد وجود دارد تائید می‌گردد.
در نهایت این
سئوال مطرح است که با توجه به عوامل جمعیت شناختی جامعه اماری میزان تأثیر گذاری
عوامل فوق الذکر در مدیریت موثر بقاع متبرکه چگونه است؟
جدول (3-25) تحلیل واریانس نمرات مؤلفه‌های
فرهنگی موثردر مدیریت کارآمدبقاع متبرکه با توجه به ویژگی دموگرافیک
منبع
مجموع مجذورات
درجه آزادی
میانگین مجذورات
F
سطح معنا داری
سن
76/3001
3
58/1000
168/1
328/0
جنس
23/25505
1
66/539
26/47
000/0
تحصیلات
75/17946
2
37/8973
08/14
000/0
نتایج مندرج در جدول (3-25) نشان می‌دهد که بین نمرات
مؤلفه‌های فرهنگی بر حسب سن تفاوت معناداری وجود ندارد. ولی بین نمرات مؤلفه‌های فرهنگی
بر حسب تحصیلات وجنس تفاوت معناداری وجود دارد. آزمون زوجی ارائه شده در جداول (3-26)
(3-27) تفاوت گروه‌ها برحسب جنس و تحصیلات را نشان داده است.
جدول (3-26)
آزمون زوجی مقایسه میانگین مؤلفه‌های فرهنگی موثردر مدیریت کارآمدبقاع متبرکه
برحسب جنس
جنس
تفاوت میانگین
سطح معناداری
مرد (10/3)
زن (15/3)
48/54-
001/0
نتایج مندرج در
جدول (3-26) نشان می‌دهد بین نمرات مؤلفه‌های فرهنگی موثردر مدیریت
کارآمدبقاع متبرکهزنان و مردان تفاوت معنادار وجود دارد.
جدول (3-27)
آزمون زوجی مقایسه میانگین مؤلفه‌های فرهنگی موثر در مدیریت کارآمد بقاع متبرکه
برحسب تحصیلات
تحصیلات
تفاوت میانگین
سطح معناداری
دیپلم (2/9)
فوق دیپلم (04/4)
78/36-
000/0
دیپلم (2/9)
لیسانس (9/3)
7/4-
02/0
نتایج مندرج
در جدول (3-27) نشان می‌دهد بین نمرات مؤلفه‌های فرهنگی موثردر مدیریت
کارآمدبقاع متبرکهافراد با تحصیلات دیپلم با افراد با تحصیلات فوق دیپلم و
لیسانس تفاوت معناداری وجود دارد.
نتیجه گیری
نتایج نشان داد
از بعد مدیریت بر ارزش‌ها می‌توان گفت داشتنارتباطباانسانهایبزرگواسوه، یكیازبهترینراه‌هاوشیوه‌هایتربیتیبهشمارمیرود. روحوجان آدمی، درجریاناینارتباط، صیقلمی‌یابدوازکدورت‌هاوناپاکی‌هاخلاصمیگردد. این
تأثیرپذیری، درپرتو الگوبرداریازرفتار، منش، خُلقوخوی، حَسَناتوتمایلاتانسانهایبزرگاست. ازسویدیگر، تأثیرمعنوی واِشرافارواحبزرگبردیگراننیزقابلانكارنیست. و یا با
آنکه هنجارهای خاصی در نتیجه وجود بقاع شکل نمیگیرد اما می‌توان گفت هرجا که یک
شخصیت مذهبی دفن شد، تحولات سیاسی _ اجتماعی و حتی اقتصادی را سبب شده است. محل
دفن گاه یک روستایی بیش نبود، با پیشرفت عمرانی و مهاجرت معتقدان، بافت شهری به
خود گرفت که برای نمونه می‌توان از شهرهایی چون مشهد، نجف، کربلا، قم و امثال آن‌ها
نام برد که اماکن مقدس اسلامی در این مناطق باعث جذب زائر و توریست بوده‌اند. در
حقیقت وجود امامزادگان و بقاع باعث جذب سرمایه گذاریهای داخلی و حتی خارجی و گسترش
و پیشرفت شه و شهرهای اطراف خود شده‌اند. زیارتگاه‌ها یکی از عناصر اجتماعی،
فرهنگی یک قوم یا یک ملت محسوب می‌شوند. عناصری که نه تنها دارای کارکرد اجتماعی
هستند بلکه جایگاه ویژه‌ای برای بروز رفتارهای فرهنگی خاص و همچنین تبادل‌های
فرهنگی نیز به حساب می‌آیند. اما از بعد آداب و رسوم با توجه به نتایج حاصل تأثیر
بسیار زیادی از وجود بقاع متبرکه شاهد هستیم همه ادیان جهان علاوه بر باورها و
اعتقادات مناسک و آداب خاصی نیز دارند که با انجام آن، برای مردم شکل واقعی و
ملموس به خود می‌گیرد. بدون شک مراسم مذهبی موقعیت‌های برجسته‌ای هستند که از طریق
آن‌ها سمبل‌های مذهبی برای حفظ ایمان کوشش می‌کنند برای اکثریت مذهبی‌ها در هر
جمعیتی، شرکت در اشکال مختلف مراسم موجب می‌شود علاوه بر مواجه شدن با یک جهانبینی
آن را به عنوان وجهی از شخصیت خود نهادینه سازند. از نظر دورکیم مفاهیم دینی از
طریق مناسک پابرجا مانده با ایجاد پیوند عاطفی بین مشارکت کنندگان و ایجاد نهادی
برای تداوم برای گرد آمدن انسان‌ها و موجب تداوم یافتن و انتقال مفاهیم به نسل
دیگر می‌شود. (ترنر، 1381) به طور مثال تعدادی از مناسک مذهبی رایج در مکانهای
مذهبی به ویژه امامزادگان عبارتند از: زیارت که شامل وضو، غسل، اذن دخول، بوسیدن
ضریح و توسل و مصیبت نامه خواندن می‌شود. و یا نذر از قبیل نذورات مادی متنوع و یا
نذورات عبادی خاص می‌باشد. و همچنین برخی از این آداب و رسوم خاص باعث جذب زائران
مذهبی و عادی برای دیدن و شرکت در این مراسم می‌شود، نظیر آیین سنتی و مذهبی قالی
شویان فین کاشان و روستای خاوه اردهال که همه ساله در دومین جمعه مهرماه در مشهد
اردهال که جزو آداب و
رسوم محلی است که سالانه پذیرایی بسیاری از زائران و مردم معتقد است. از طرفی
مدیریت بقاع از بعد توجه به بخش هنری و میراثی بقاع هرچند چندان فاحش نبود اما
نشان داد امامزادگان در طول تاریخ ایران اسلامی همواره نقش و جایگاه اجتماعی قابل
توجهی داشته‌اند. این دسته از مکان‌های زیارتی، از حالت مکان مذهبی صرف خارج شده و
کارکردهای منحصر به فردی در قالب فرهنگ بومی هر منطقه پیدا کرده‌اند، به گونه‌ای
که شبکه‌ای از رفتارها و آداب دینی در تعاملات زائران با یکدیگر و با مکان ایجاد
شده به وجود آمده است. آنچه مهم و البته غافل مانده به نظر می‌رسد، بررسی کارکرد اجتماعی
ـ هنری از این اماکن مقدس و مناسک مذهبی مرسوم در آنان است. (باقری و دردشتی،
1392) مراسم آیینی، وسیله اجرایی آموزه‌ها و دستورهای دینی و مذهبی در هر جامعه‌ای
است و از آن جا که این دستورات، اغلب شامل تعالیم اخلاقی و تعدیل کننده افراط و
تفریط‌های رفتاری برای اعضای یک جامعه است. برخی از این مراسم مانند تعزیه‌خوانی‌ها
و معمولاً با مکان‌هایی که برای مردم بار معنوی دارد پیوند می‌یابد بخصوص امامزاده‌ها
که از اخلاف ائمه محسوب می‌شدند بیشتر مورد توجه مردمند. علیزاده مقدم (1392) در
تحقیق خود از برگزاری مراسم عاشورا در مساجد یا اماکن مقدس به عنوان عاملی
تأثیرگذار در روحیه همبستگی و اتحاد مردم و بالا بردن قدرت تحمل در بین اقشار
مختلف سنی و شیعه نام برده است که به نوعی با نتیجه تحقیق ما همسو بوده و تأثیر
هنر و هنر نمایشی در برگزاری مناسک مذهبی را در بقاع و بین مردمان و در نتیجه نیاز
به حفظ و نگهداشت این آیین‌ها و تأثیر آن‌ها بر مدیریت هرچه بهتر را بیان می‌کند.
در عین حال از دید هنر معماری، بنای امامزادگان تجلی گاه هنرهای مختلف است. منعکس
کننده‌ عمق نگرش‌ها، باورها و ذوق و سلیقه‌های انسان‌های مختلف در ادوار مختلف است.
به نظر محقق اماکن مذهبی از حیث زیبا شناسی و دقتی که در ساخت و رنگ آمیزی و
معماری دقیق آن‌ها بکار رفته علاوه بر ایجاد فضایی معنوی بر ایجاد آرامش و نفوذ
احساسات عمیق دینی بر دل و جان زیارت کنندگان نقش بسزایی دارد. در معجون فرهنگ،
هنر جایگاه رفیع و ارزنده‌ای دارد و زمانی که جنبه دینی و مقدس یافت، بارزتر می‌گردد.
به گواهی تاریخ، دین و مذهب درظهور و رشد انواع هنر نقش داشته است و نخستین هنرهای
انسانی مانند نقاشی منتج از جهان بینی و باورهای دینی انسان بوده است. هنری که
ارزش‌ها و باورهای مذهبی را نمایان ساخته، تبلیغ و ترویج می‌کند. باتوجه به بعدمذهبدرمدیریتکارآمدبقاعمتبرکه می‌توان
گفت امامزادگان در طول تاریخ ایران همواره نقش و جایگاه اجتماعی قابل توجهی داشته‌اند.
این دسته از مکان‌های زیارتی، از حالت مکان مذهبی صرف خارج شده و کارکردهای منحصر
به فرد به خود گرفته‌اند. همه ادیان جهان علاوه بر باورها و اعتقادات مناسک و آداب
خاصی نیز دارند که با انجام آن، دین برای مردم شکل واقعی و ملموس به خود می‌گیرد.
انسان شناس امیریکایی، گیرتز، می‌نویسد: بدون شک مراسم مذهبی موقعیت‌های برجسته‌ای
هستند که از طریق آن‌ها سمبل‌های مذهبی برای حفظ ایمان کوشش می‌کنند برای اکثریت
مذهبی‌ها در هر جمعیتی، شرکت در اشکال مختلف مراسم موجب می‌شود علاوه بر مواجه شدن
با یک جهان بینی، آن را به عنوان وجهی از شخصیت خود نهادینه سازند. (مک لولین،
1383: 11) وجود آن که مناسک دینی، در ظاهر، مجموعه‌ای از رفتار‌ها و اعمال فیزیکی را
شکل می‌دهد اما بی‌گمان، روحی در کالبد آن جاری است که اثرات معنوی و ذهنی دارد.
همچنین از آنجا
که میل به جاودانگی و نیکوکاری در سرشت بشر به صورت خدادادی نهفته است و آدمی
همواره برای جاودانه زیستن و نیکوکار شدن کوشیده است. یکی از اموری که تا حدودی
پاسخ گوی این دو خواسته درونی انسان است، یادگاری ماندگار و صدقه‌ای جاوید به نام
«وقف» است که در گذشته‌های بسیار دور و در تمدن‌های کهن ریشه دارد. این آئین نیک و
کهن با ظهور اسلام رونقی دیگر یافت و با اثر پذیری از جهان بینی اسلامی و
برخورداری از پشتوانه احکام شرعی به صورتی استوار و جهت دار در زمینه‌های مختلف
مذهبی، فرهنگی، اجتماعی و اقتصادی به جریان خود ادامه داد. امروزه در سراسر دنیا و
در همه فرهنگ‌ها، سنت حسنه وقف را پدیده‌ای سودمند می‌دانند وکم و بیش از موقوفات
و اخوات آن استفاده می‌کنند. و نهایتا در تأثیر بعدباورهاواعتقادات برمدیریتکارآمدبقاعمتبرکه اینگونه
می‌توان نتیجه گرفت که بخشی از فرهنگ هر جامعه را عقاید و باورهای آن جامعه شکل می‌دهد.
مانند عقاید و باورهای مذهبی که بر گرفته از اصول و معنویات هر دین و مذهب است.
باورها و داستان‌های مختلف مذهبی و اعتقادی از خوبی‌ها و مسلک‌های رفتار و حتی
معجزات افراد امین بخصوص امامزادگان از دسته باورهای رایج و مستحکم در هر دین و
جامعه می‌باشد. بنابراین تحقیق پیرامون این باورها و بدست آوردن باورهای حقیقی از
خرافات صرف یکی از راه‌های مقابله با اشاعه فرهنگ خرافه از امامزادگان در میان
مردمان می‌باشد. شناخت کافی در این زمینه و انجام پژوهش‌های عمیق از ورود باورهای
غلط از ادیان تحریف شده دیگر به دین جدا جلوگیری می‌کند. همچنین جلوی بسیاری از
سود جویی‌های عاملان فریب را باعث می‌شود.
پیشنهادها
با توجه به نتایج
در خصوص گویه‌های مربوط به ارزشهای موثر بر مدیریت کارآمد بقاع متبرکه پیشنهاد می‌گردد
مدیران برای جذب گردشگران و زائران از کشورهای دیگر برنامه ریزی کرده تا شرایط
مطلوب برای تبادلات فرهنگی در زمینه اعتقادات صورت بپذیرد.
با توجه به نتایج
در خصوص گویه‌های مربوط به هنجارها ی موثر بر مدیریت کارآمد بقاع متبرکه پیشنهاد
می‌گرددتلاش برای جذب سرمایه گذار در زمینه توریسم مذهبی صورت بپذیرد. همچنین با
ایجاد امکانات و آموزش لازم به ترویج مهمان‌نوازی اسلامی، شایسته زائران و آموزش
صحیح استفاده از منابع بیت المال امامزادگان به کارکنان در ارتباط با زائران به
مدیریت هرچه بهتر بقاع کمک کرد.
با توجه به نتایج
در خصوص گویه‌های مربوط به آداب و رسوم موثر بر مدیریت کارآمد بقاع متبرکه پیشنهاد
می‌گردد با احیای آداب و رسوم محلی هر منطقه از بقاع و معرفی شیوه رفتار و رسوم
مردمان ساکن در محل بقاع متبرکه شرایط زنده نگاه داشت ائینهای مذهبی را فراهم نمود
و بفاع را به صورت قطب فرهنگی معرفی نمود.
با توجه به نتایج
در خصوص گویه‌های مربوط به هنر و میراث فرهنگی موثر، بر مدیریت کارآمد بقاع متبرکه
پیشنهاد می‌گردد به این موضوع جدای دیدگاه هنری که در معرفی هرچه بهتر بقاع و
اهمیت زیبایی شناختی و تأثیر و نوع معماری بکار رفته در آن‌ها از ابعاد مختلف
روانشناسی دینی بر روی زائران تأثیر گذار است به حفظ و رسیدگی از این مکان‌ها به
عنوان میراث فرهنگی مذهبی احتمام ورزیده و تلاش شود این مکان‌ها از طرق مختلف
عکاسی و معرفی اسرار ساخت آن‌ها هرچه بیشتر به مردم و بالاخص زوار معرفی گردند.
با توجه به نتایج
در خصوص گویه‌های مربوط به باورهای موثر بر مدیریت کارآمد بقاع متبرکه پیشنهاد می‌گردد
در جمع آوری باورهای قدیمی و داستانهای مذهبی محلی مربوط به امامزادگان تلاش و حتی
در غالب مستند و داستان‌های تاریخی مذهبی تهیه شوند. همچنین برای ارتقا باورهای
مذهبی مردم از طریق احترام به این باورها و سوق دادن آن‌ها به سمتی که وارد ورطه
خرافه نشوند تلاش نمود.
با توجه به نتایج
در خصوص گویه‌های مربوط به نمونه مذهب، موثر بر مدیریت کارآمد بقاع متبرکه پیشنهاد
می‌گردد با آموزش کارکنان در رعایت اخلاق عبادی این مهم را در بین زائران رواج
داده همچنین سعی شود مراسم دینی تا حد امکان در بقاع هر محل صورت گیرد تا جایگاه
امامزادگان همیشه محترم و پر رنگ بماند. همچنین پیشنهاد می‌گردد برای گردشگران از
ادیان مختلف برای گردش و آشنایی با این مکان‌ها برنامه ریزی کرده و تلاش شود بدون
کمترین سو گیری تأثیرات مذهبی مثبت و قابل تاملی در ذهن آنان بجا گزارد.
فهرست منابع
1.اصغری، پ.
1392. بررسی کارکرد فرهنگی امامزاده میر زین‌العابدین شهر ورزنه، مجموعه مقالات
اولین کنگره بین المللی امامزادگان، اصفهان: انتشارات اسوه
2.ایبک
آبادی ف، مولایی م، اسماعیل اف ا. 1392. نقش و جایگاه بقعه متبرکه میر
سید علی همدانی در ایجاد وحدت اجتماعی مسلمانان تاجیکستان و ایران، مجموعه
مقالات اولین کنگره بین المللی امامزادگان، اصفهان: انتشارات اسوه
3.باقری ن،
دردشتی س. 1392. کارکرد‌های اجتماعی امامزادگان و مناسک مذهبی آنها، مجموعه مقالات
اولین کنگره بین المللی امامزادگان، اصفهان: انتشارات اسوه
4.بختیاری
ن، دردشتی س. 1392. نقش امامزاده سید محمد در مدیریت فرهنگی
شهرستان خمینی شهر، مجموعه مقالات اولین کنگره بین المللی امامزادگان، اصفهان:
انتشارات اسوه
5.توسلی غ. 1380. جامعه شناسی دین. تهران: انتشارات سخن
6.حبیبی
سی‌سرا، م. 1392. راهکارهای عملی تبدیل بقاع متبرّکه به قطب فرهنگی،
مجموعه مقالات اولین کنگره بین المللی امامزادگان، اصفهان: انتشارات اسوه
7.دلاور
ع. 1380. مبانی نظری و عملی پژوهش در علوم انسانی و اجتماعی. تهران: انتشارات رشد.

8.رنجبر
م، ستوده ا. 1386. مردم شناسی با تکیه بر فرهنگ مردم ایران، تهران: انتشارات آریانا،
218صفحه.
9.زنگی
آبادی ع. باقری، ک. 1392. تحلیلی بر نقش بقاع متبرکه در توسعه
گردشگری مذهبی، مجموعه مقالات اولین کنگره بین المللی امامزادگان، اصفهان:
انتشارات اسوه
10.شریفی
م، شیر محمدی س. 1392. تأثیر امامزادگان در آداب و رسوم
مردم، مجموعه مقالات اولین کنگره بین المللی امامزادگان، اصفهان: انتشارات اسوه
11.شعبانی ح. 1392. نقش باورها و اعتقادات مردم رفسنجان در
فرهنگ زیارت امامزادگان، مجموعه مقالات اولین کنگره بین المللی امامزادگان،
اصفهان: انتشارات اسوه
12.عبدالهی
متنق غ. 1392. نقش
امامزاده بی‌بی هیبتِ باکو در حفظ و تداوم اعتقادات اسلامی مردم جمهوری آذربایجان در
دوره شوروی، مجموعه مقالات اولین کنگره بین المللی امامزادگان،
اصفهان: انتشارات اسوه
13.علیزاده مقدم س. 1392. عاشورا و عاشورا خانه‌ها در دوره قطب
شاهیان. مجموعه مقالات اولین کنگره بین المللی امامزادگان، اصفهان: انتشارات اسوهجلد
سوم.
14.کشتی
آرا ک، رئیسی م. 1392. کارکردهای فرهنگی و اقتصادی موقوفات
امامزادگان، مجموعه مقالات اولین کنگره بین المللی امامزادگان، اصفهان: انتشارات
اسوه
15.کبیری ا.
باقری کشکولی، ع. 1392. کارکرد‌های اجتماعی امامزادگان و مناسک مذهبی آن‌ها -مطالعه موردی امامزاده درب
امام اصفهان و امامزاده نرمی دولت آباد، مجموعه
مقالات اولین کنگره بین المللی امامزادگان، اصفهان: انتشارات اسوه
16.کوزر ل، روزنبرگ، برنارد، 1387، نظریه‌های بنیادی جامعه
شناختی، ترجمه فرهنگ و ارشاد چاپ سوم نشر نی
17.گرانپایه ب. 1377. فرهنگ و جامعه، چند دیدگاه تحلیلی درباره
فرهنگ عمومی. چاپ اول. تهران: معاونت پژوهشی و آموزشی وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی،
نشر شریف.
18.موسوی س، نیلی
م. 1392. بررسی
جایگاه زیارت امامزادگان در مهندسی فرهنگی، مجموعه
مقالات اولین کنگره بین المللی امامزادگان، اصفهان: انتشارات اسوه
19.مویدی، م. 1392. بقعه امام‌زادگان و هویت شهری، مجموعه
مقالات اولین کنگره بین المللی امامزادگان، اصفهان: انتشارات اسوه
20.محمد پور م. 1381. «اثرات روانی – اجتماعی
زیارتگاهها بر زوار». پایان نامه کارشناسی ارشد، دانشگاه آزاد اسلامی واحد تهران
شمال
21.همیلتون م.شناسایی عوامل مؤثر فرهنگی
بر مدیریت بقاع متبرکه

1377. جامعه شناسی دین، ت: محسن ثلاثی، بی‌جا: موسسه فرهنگی انتشاراتی تبیان
22.-Eccles Gavin, Costa Jorge
(1996) ,Perspectives on tourism development, International Journal of
Contemporary Hospitality Management, Volume 9 , P84.
[1]. دانشجوی دکتری
مدیریت رسانه، دانشگاه آزاد اسلامی اصفهان (خوراسگان)
[2]Eccles costa
ثبت نظر برای این مقاله
 
 
 
          

هیچ نظری به ثبت نرسیده است

 
  گروههای مقالات  



صفحه اصلی          اخبار          تصاویر          کلیپ          نرم افزار          مقالات          صوت          جستجو در سایت          ارتباط با مدیران         پرسش و پاسخ          ارتباط با ما   
کلیه حقوق متعلق به سازمان اوقاف و امور خیریه جمهوری اسلامی ایران می باشد.
Copyright 2015 © www.mfso.ir All right reserved